Ngày 17/10/2025, Lô Lô Chải được UN Tourism vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất”. Danh hiệu mở ra cơ hội quảng bá, thu hút khách, tạo sinh kế, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục duy trì 9 nhóm tiêu chí, bảo tồn bản sắc và phát triển du lịch theo hướng bền vững.

Sau vinh danh, lượng khách đến Lô Lô Chải tăng nhanh, có ngày cao điểm ước khoảng 6.000 lượt người. Cùng với cơ hội phát triển là những sức ép về hạ tầng, môi trường, chất lượng dịch vụ, xây dựng và gìn giữ không gian kiến trúc truyền thống.

Thực tế ấy đặt ra một câu hỏi rất cụ thể: Làm thế nào để những tiêu chí mang tính quốc tế không chỉ nằm trong hồ sơ, tài liệu chuyên môn, mà người dân có thể hiểu mình cần làm gì và làm như thế nào?

Đưa tiêu chí từ lý thuyết vào đời sống

Tại Lô Lô Chải, nhiều yêu cầu về phát triển du lịch bền vững đã được cụ thể hóa thành những việc rất gần với đời sống: giữ gìn kiến trúc truyền thống; bảo vệ cảnh quan, môi trường; niêm yết và bán đúng giá; bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm; gìn giữ nghề thủ công, văn hóa và nếp sống cộng đồng. Quy ước của thôn cũng đưa những nội dung này thành nguyên tắc để người dân cùng thực hiện.

Phân loại rác được minh họa trực quan trong video

Từ thực tiễn ấy, tài liệu hướng dẫn phát triển du lịch cộng đồng bền vững theo 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism được xây dựng theo hướng giảm khoảng cách giữa ngôn ngữ chuyên môn và cách người dân tiếp nhận.

Thay vì chỉ nêu tiêu chí yêu cầu gì, hướng dẫn tập trung nhiều hơn vào những câu hỏi thiết thực: cần làm gì, làm như thế nào, nội dung nào đã đáp ứng và nội dung nào cần tiếp tục cải thiện.

Nói một cách đơn giản, đó là đưa những điều trong tài liệu thành những việc người dân có thể nhìn thấy, tự đối chiếu và áp dụng.

Tài liệu hướng dẫn theo 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism

Khi Hướng dẫn  được chuyển thể thành video hoạt hình để người dân dễ học hỏi

Lần đầu tiên, các nội dung trong 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism về phát triển du lịch cộng đồng bền vững được chuyển hóa thành video hoạt hình. Lô Lô Chải được lựa chọn làm nguyên mẫu, từ không gian làng, kiến trúc, homestay, nhà hàng, sản phẩm thủ công đến những hoạt động thường ngày của người dân và du khách.

Lô Lô Chải được tái hiện trong video hoạt hình

Nhờ cách thể hiện này, người xem không nhất thiết phải ghi nhớ từng thuật ngữ hay từng câu chữ của tiêu chí. Những vấn đề như bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường, an toàn, quản lý dịch vụ hay tạo sinh kế được thể hiện qua các tình huống cụ thể, gần với đời sống của một cộng đồng làm du lịch.

Giữ bản sắc có thể bắt đầu từ việc bảo vệ kiến trúc, duy trì nghề truyền thống, hạn chế những yếu tố văn hóa không phù hợp. Bảo vệ môi trường được nhìn thấy qua phân loại rác, giảm phát thải và giữ không gian chung sạch đẹp. Yêu cầu về an toàn được thể hiện bằng những hình ảnh về phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh thực phẩm và ứng phó tình huống khẩn cấp.

Bảo tồn bản sắc bằng những việc cụ thể

Các yêu cầu an toàn được minh họa dễ hiểu

Video Hướng dẫn vì thế không đơn thuần là “đọc lại” tài liệu bằng hình ảnh. Điều quan trọng hơn là chuyển tiêu chí thành câu chuyện, tình huống và hành động để người dân dễ tiếp nhận hơn.

Với một chủ homestay, đó có thể là cách tổ chức dịch vụ, bảo đảm an toàn hay ứng xử với khách. Với một hộ gia đình, đó có thể là cách sửa chữa nhà ở mà vẫn gìn giữ kiến trúc truyền thống. Với cả cộng đồng, đó là câu chuyện về cảnh quan, môi trường, văn hóa, sinh kế và cách cùng nhau quản lý điểm đến.

Từ “đọc để biết” đến “xem để hiểu, hiểu để làm” 

Cách làm này là kết quả của sự phối hợp giữa Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang và Dự án Du lịch Thụy Sĩ vì sự phát triển bền vững tại Việt Nam (ST4SD). Sự phối hợp được bắt đầu từ việc xây dựng hồ sơ đề cử Lô Lô Chải tham gia Chương trình “Làng du lịch tốt nhất” của UN Tourism và tiếp tục sau khi làng được vinh danh, với trọng tâm là duy trì các tiêu chí, nâng cao năng lực cộng đồng và phát triển thương hiệu bền vững.

Trên cơ sở những kinh nghiệm và vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển du lịch tại Lô Lô Chải, các nội dung của 9 nhóm tiêu chí được rà soát, chọn lọc và cụ thể hóa thành tài liệu hướng dẫn, sau đó tiếp tục chuyển tải bằng video hoạt hình. Tài liệu và video hoạt hình được thực hiện với sự hỗ trợ kinh phí của Dự án ST4SD.

Lô Lô Chải vì thế được lựa chọn làm nguyên mẫu cho các câu chuyện trong video. Từ một ngôi làng đã trực tiếp trải qua quá trình xây dựng hồ sơ, được UN Tourism vinh danh đến những yêu cầu phát sinh khi lượng khách và hoạt động dịch vụ ngày càng tăng, các tình huống được đưa vào video đều gắn với những vấn đề thực tế mà một điểm du lịch cộng đồng có thể gặp và cần giải quyết trong quá trình phát triển.

Từ Lô Lô Chải đến những cộng đồng làm du lịch 

Dù lấy Lô Lô Chải làm nguyên mẫu, tài liệu và video hoạt hình không chỉ dành riêng cho một ngôi làng. Làm thế nào để phát triển dịch vụ nhưng vẫn giữ bản sắc; tăng lượng khách mà không gây sức ép quá lớn lên môi trường; tạo thêm thu nhập nhưng không đánh đổi kiến trúc, văn hóa và nếp sống cộng đồng - đó là những vấn đề nhiều điểm du lịch cộng đồng cùng phải đối diện.

Cách hướng dẫn bằng hình ảnh và tình huống thực tế vì thế có thể giúp cán bộ cơ sở, ban quản lý và người dân tại các điểm du lịch cộng đồng khác dễ liên hệ với chính nơi mình đang sống và làm du lịch.

Thực tế Lô Lô Chải cho thấy, khi cộng đồng tham gia và được hưởng lợi từ du lịch, sinh kế không chỉ đến từ lưu trú mà còn mở rộng sang ẩm thực, cung cấp thực phẩm, biểu diễn văn nghệ, hướng dẫn khách, vận chuyển, vệ sinh và sản xuất quà lưu niệm. Qua đó, người dân có thêm việc làm tại quê hương, đồng thời có thêm động lực để giữ nghề và giữ văn hóa.

Giữ nghề để giữ văn hóa và sinh kế

Giá trị của những thước phim vì thế không chỉ nằm ở việc lần đầu tiên đưa 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism được hoạt hình hóa. Quan trọng hơn, đây là một cách đưa kiến thức về phát triển du lịch cộng đồng bền vững từ những nội dung mang tính chuyên môn trở thành những hướng dẫn gần gũi, trực quan và dễ áp dụng.

Từ Lô Lô Chải, 9 nhóm tiêu chí được kể bằng một ngôn ngữ khác - gần hơn, sinh động hơn, để người dân không chỉ xem và biết mà có thể tự nhìn lại, tự điều chỉnh và từng bước làm du lịch tốt hơn ngay từ nơi mình đang sống.

Những câu chuyện từ Lô Lô Chải và 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism được thể hiện sinh động trong video hoạt hình tại đường link dưới đây, để mỗi cộng đồng có thể xem, tham khảo và lựa chọn cách áp dụng phù hợp với thực tế của mình: https://youtu.be/_Gz8VV2oxj8.   

Nguyễn Huyên, Trưởng phòng Quản lý Du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang