Người phụ nữ Dao Đỏ trong bộ trang phục truyền thống. (Ảnh: Bùi Đức Hùng)
Bản sắc hiện diện qua từng đường thêu
Hoàng Su Phì (Tuyên Quang) vốn được biết đến với ruộng bậc thang, những bản làng nằm bên sườn núi và đời sống văn hóa đa dạng của đồng bào các dân tộc. Trong bức tranh ấy, trang phục của người phụ nữ Dao Đỏ là một điểm nhấn giàu giá trị.
Bộ trang phục truyền thống không đơn thuần phục vụ nhu cầu mặc, làm đẹp, mà còn thể hiện quan niệm thẩm mỹ, nếp sống, tín ngưỡng và vai trò của người phụ nữ trong việc lưu truyền bản sắc gia đình, dòng họ.
Khăn đội đầu được trang trí cầu kỳ bằng các đường thêu, tua chỉ và màu sắc rực rỡ. (Ảnh: Bùi Đức Hùng)
Một bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Dao Đỏ thường gồm nhiều thành phần, như khăn đội đầu, áo dài, áo con, dây lưng, xà cạp và trang sức bạc.
Mỗi bộ trang phục là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, đòi hỏi sự kiên nhẫn và bàn tay khéo léo của người phụ nữ thông qua cách thêu, phối màu, lựa chọn hoa văn thêu.
Điểm nổi bật nhất trong trang phục, là chiếc khăn đội đầu. Khăn thường được trang trí cầu kỳ bằng các đường thêu, tua chỉ màu sắc rực rỡ. Với phụ nữ Dao Đỏ, khăn đội đầu không chỉ là lễ phục, mà còn là biểu tượng văn hóa gắn với sự trưởng thành, phẩm hạnh và vẻ đẹp của người phụ nữ.
Bên cạnh khăn, áo dài cũng là chi tiết quan trọng. Áo thường có nền màu chàm hoặc đen, điểm xuyết bằng những mảng đỏ ở cổ áo, nẹp áo, tà áo và tay áo. Sự kết hợp giữa gam màu trầm và sắc đỏ tạo nên vẻ đẹp vừa nổi bật vừa mềm mại.
Trên nền chàm trầm mặc, sắc đỏ hiện lên nổi bật ở khăn đội đầu, cổ áo, vạt áo, dây lưng và những tua chỉ mềm mại của bộ trang phục. Đó không chỉ là màu sắc trang trí, mà còn là dấu hiệu nhận diện văn hóa của một cộng đồng đã gắn bó lâu đời với vùng đất này.
Mỗi bộ trang phục là một tác phẩm nghệ thuật
Nếu nhìn từ xa, sắc đỏ là dấu hiệu dễ nhận ra nhất của trang phục người Dao Đỏ. Nhưng khi lại gần, điều làm nên giá trị thật sự nằm ở từng đường kim, mũi chỉ.
Những hoa văn được thêu trên áo, khăn, dây lưng hay xà cạp thường gắn với thiên nhiên, đời sống lao động và quan niệm dân gian. Đó có thể là hình cây cối, dấu chân, đường nét cách điệu của núi rừng hoặc những mô-típ được lưu giữ trong trí nhớ cộng đồng.
Mỗi người có thể thêu khác nhau đôi chút, nhưng vẫn giữ được nét chủ đạo của trang phục người Dao Đỏ. Chính sự thủ công ấy làm cho mỗi bộ trang phục trở thành một tác phẩm riêng, không trùng lặp hoàn toàn với bất kỳ bộ nào khác.
Trang sức bạc cũng góp phần tạo nên vẻ trang trọng cho bộ trang phục. Những chiếc vòng, dây bạc, khuy bạc hay chi tiết bạc đi kèm không chỉ làm đẹp, mà còn thể hiện sự đủ đầy, may mắn và vị thế trong các dịp quan trọng. Khi ánh của trang sức bạc kết hợp với sắc đỏ và nền chàm tạo nên tổng thể hài hòa cho bộ trang phục.
Cô gái Dao đỏ ở Hoàng Su Phì. (Ảnh: Bùi Đức Hùng)
Trong đời sống hiện đại, trang phục thường ngày của đồng bào vùng cao đã có nhiều thay đổi để phù hợp với sinh hoạt và lao động.
Tuy vậy, trang phục truyền thống của người Dao Đỏ ở Hoàng Su Phì vẫn được chị em mặc trong các dịp lễ hội, cưới hỏi, nghi lễ và hoạt động văn hóa cộng đồng.
Nhiều gia đình vẫn gìn giữ những bộ trang phục như tài sản quý, gắn với ký ức của mẹ, của bà và của cả dòng họ.
Việc bảo tồn trang phục truyền thống không chỉ là giữ lại một bộ áo đẹp. Đó còn là giữ nghề thêu, giữ cách phối màu, giữ câu chuyện của hoa văn và giữ niềm tự hào dân tộc cho thế hệ kế cận.
Khi một cô gái Dao Đỏ học cách thêu khăn, may áo, vấn tóc hay đeo bạc đúng cách, cũng chính là họ được tiếp nhận một phần ký ức văn hóa của cộng đồng mình.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng, bên cạnh trang phục truyền thống của người Dao Đỏ, còn có thêm các sản phẩm như: khăn, túi, áo, mũ thổ cẩm được làm riêng, thủ công.
Đây không chỉ là sản phẩm lưu niệm, mà còn là cách để văn hóa bản địa bước ra khỏi không gian bản làng, đến gần hơn với mọi người.
Theo https://dantocphattrien.vietnamnet.vn/sac-do-trong-trang-phuc-cua-phu-nu-dao-do-76148.html
