Sáng sớm, màn sương vẫn còn vắt ngang sườn núi. Con suối róc rách chảy qua những nếp nhà gỗ, mặt hồ sinh thái lặng như gương, phản chiếu từng dãy núi đá xanh thẫm. Trong căn bếp nhỏ nghi ngút khói, Lý Thị Ca lặng lẽ nhóm lửa, vo gạo, chuẩn bị bữa sáng rồi lại khoác gùi lên vai vào rừng hái măng, ra nương thu hoạch ngô, xuống chợ bán vài bó rau rừng. Mọi thứ diễn ra chậm rãi, bình yên như cuộc sống vốn có của bao người miền sơn cước. Chỉ khác một điều, chị vừa làm việc, vừa set up các góc máy ghi lại từng khoảnh khắc mình trải qua trong một ngày.
Ít ai nghĩ rằng, chính những khoảnh khắc đời thường ấy lại đang được hàng triệu người ở Nga, Pháp, Mỹ, Tây Ban Nha, Anh và nhiều quốc gia khác dõi theo mỗi ngày qua màn hình điện thoại. Nhớ lại những ngày đầu, chị Ca chia sẻ: “Ngày đó hai vợ chồng vay ngân hàng hơn 100 triệu đồng để mua máy quay, điện thoại và thiết bị, dựng trường quay... Đúng lúc làm thì dịch Covid-19 bùng phát, lượt xem rất ít, gần như không có thu nhập. Ba năm miệt mài với YouTube vẫn lạnh lùng. Có lúc cũng nản lắm, nhưng nghĩ đã vay tiền rồi thì không thể bỏ cuộc”.
Suốt gần ba năm, hành trình làm YouTube của vợ chồng chị Lý Thị Ca gần như chỉ được nuôi bằng niềm tin. Những video ghi lại cảnh nấu ăn, lên nương, dựng nhà, đi rừng... đều chỉ đạt vài nghìn lượt xem. Có những ngày hai vợ chồng miệt mài từ sáng đến tối, lội suối, leo đồi, quay đi quay lại nhiều lần để có được những góc hình ưng ý, nhưng số tiền nhận được từ nền tảng chỉ đủ trang trải một phần rất nhỏ chi phí. Có lúc tưởng như phải bỏ cuộc.
Nhưng chính trong những ngày khó khăn ấy, chị Ca nhận ra rằng nếu cứ lặp lại những khuôn mẫu cũ, người xem sẽ dần rời đi. Chị nhớ lại: "Mình bảo chồng, cứ nấu ăn mãi thì người ta sẽ chán. Hay mình mang những sản phẩm mình làm được ra chợ bán. Mình quay cả hành trình từ lúc lên rừng, chế biến, rồi mang xuống chợ bán. Không ngờ video đó tăng view rất nhanh. Từ đó hai vợ chồng cứ nghĩ tiếp, phải luôn làm cái gì mới thì người xem mới thích."
Mỗi mùa trong năm lại mở ra một ý tưởng mới, từ thu hoạch nông sản, dựng nhà tre, chế biến món ăn của đồng bào Dao đến những phiên chợ vùng cao. Sự chân thực vẫn được giữ nguyên, nhưng cách kể chuyện ngày càng hấp dẫn hơn.
Ngôi làng từng nghèo nhất xã, nhất tỉnh, bỗng chốc thay da đổi thịt. Còn nhớ, đầu năm 2025, hình ảnh chiếc xe Mercedes Maybach được chở từ thành phố lớn về Lâm Bình xôn xao mạng xã hội. Chiếc xe đấy, được mua từ tiền xây kênh của vợ chồng Lý Thị Ca.
Thành công của vợ chồng Lý Thị Ca cũng trở thành nguồn cảm hứng để nhiều người dân trong bản mạnh dạn cầm máy quay, kể câu chuyện về chính quê hương mình. Từ một người cầm máy quay, rồi mười người, hàng trăm người nối bước. Lâm Bình dần trở thành một hiện tượng đặc biệt trên bản đồ sáng tạo nội dung số của Việt Nam.
Trang Youtube của chị Lý Thị Ca có hàng triệu người theo dõi
Giữa miền sơn cước, một trung tâm Edit video được xây dựng, cơ ngơi hiện đại như một studio miền xuôi. Ở đó phân chia nhiệm vụ rõ ràng: Người dựng, người tạo từ khoá, người chọn giờ up video… rộn ràng như một văn phòng.
Trung tâm Edit video của gia đình chị Lý Thị Ca
Sau cơn sốt thu tiền tỷ từ kênh Lý Thị Ca, có thời điểm riêng xã Lâm Bình có hơn 300 YouTuber, TikToker. Kênh bùng nổ, nhưng quay gì, làm gì để “hút” view lại là câu chuyện khác. Và thế là người ta thấy những nội dung “rác”: Chồng đánh vợ, cha mẹ đuổi con, hài nhảm… xuất hiện đúng kiểu “thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào”. Những nội dung này không những không hút view mà còn tạo ra cái nhìn xấu về hình ảnh quê hương, bản chất người đồng bào dân tộc thiểu số.
Không chỉ thế, mặc dù được thiên nhiên ưu đãi nguồn tài nguyên bản địa phong phú, từ các sản vật đặc trưng như mật ong rừng, lợn rừng, cá lòng hồ, các loại rau rừng cho đến danh thắng lòng hồ thủy điện. Lâm Bình sở hữu tiềm năng rất lớn để phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, phần lớn các kênh truyền thông cá nhân hiện vẫn dừng lại ở việc khai thác lượt tương tác để thu lợi nhuận nhỏ lẻ từ quảng cáo nền tảng, trong khi việc kết nối, quảng bá và tiêu thụ nông sản chủ lực của địa phương vẫn chưa đạt hiệu quả tương xứng.
Ảnh anh Dự quay Video
Không chỉ có nông sản, tiềm năng du lịch sinh thái nơi đây cũng đang bị bỏ ngỏ. Lâm Bình vốn nổi tiếng với 99 ngọn núi, với hồ sinh thái Lâm Bình đẹp như bức tranh thuỷ mặc, và một nền văn hoá bản địa giàu bản sắc dân tộc. Nhiều du khách sau khi xem những thước phim quay cảnh sắc thiên nhiên lòng hồ Lâm Bình nguyên sơ đã bày tỏ được một lần ghé thăm, nhưng rồi đành ngậm ngùi gạt bỏ ý định. Các video phần lớn chỉ dừng lại ở việc “khoe” cảnh đẹp, mà thiếu chỉ dẫn thực tế, không gợi ý tour tuyến hay kết nối với các homestay uy tín.
Thế nhưng, hầu hết các kênh đều “bỏ ngỏ” những tiềm năng này. Đa phần chỉ nghĩ đến mục đích ngắn hạn là thu tiền quảng cáo trên nền tảng. Khi lượt tương tác trực tuyến chưa thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế trực tiếp cho người nông dân, cơn sốt "làm kênh" tự phát cho thấy vẫn còn khoảng cách nhất định giữa tiềm năng công nghệ và thực tế sinh kế của bà con.
