Thi đẩy gậy tại xã Lũng Cú

Sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị

Những năm qua, các cấp ủy, chính quyền trong tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện hiệu quả các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam; xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Nội dung xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu được lồng ghép chặt chẽ với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.

Việc kế thừa và vận dụng linh hoạt các nghị quyết, chỉ thị của 2 tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang (trước hợp nhất), cùng với việc ban hành các văn bản chỉ đạo phù hợp với điều kiện thực tiễn đã tạo cơ sở chính trị quan trọng để triển khai thực hiện đồng bộ, thống nhất trên địa bàn tỉnh. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phát huy vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động, đưa chủ trương của Đảng đến gần hơn với Nhân dân, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng nghị quyết chuyên đề, thành lập ban chỉ đạo, xây dựng các mô hình tự quản phù hợp với đặc điểm từng vùng, từng dân tộc, qua đó từng bước hình thành ý thức tự giác trong Nhân dân về việc bài trừ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh.

Những chuyển biến rõ nét trong đời sống Nhân dân

Từ sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, công tác xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, toàn diện. Trong việc cưới, cùng với việc giữ gìn các nghi lễ truyền thống tốt đẹp, nhiều hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu đã từng bước được xóa bỏ; toàn tỉnh đã vận động, can thiệp hoãn tổ chức đám cưới đối với 654 cặp chưa đủ tuổi đăng ký kết hôn, qua đó góp phần giảm đáng kể tình trạng tảo hôn, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc đăng ký kết hôn được thực hiện nghiêm túc theo quy định; các nghi lễ được tổ chức trang trọng, gọn nhẹ tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã, phường, tạo sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của Nhân dân. Nhiều địa phương đã đưa nội dung thực hiện nếp sống văn minh vào hương ước, quy ước thôn, tổ dân phố và tổ chức thực hiện hiệu quả. Đặc biệt, việc tổ chức đám cưới ngày càng theo hướng văn minh, tiết kiệm: Phần lớn đám cưới được tổ chức trong 01 ngày, hạn chế tình trạng kéo dài nhiều ngày, ăn uống linh đình gây tốn kém. Số lượng đám cưới văn minh không thuốc lá, quy mô dưới 500 khách, không lấn chiếm lòng đường, tổ chức ngoài giờ hành chính ngày càng tăng. Nhiều nét đẹp văn hóa được hình thành như: Cô dâu, chú rể mặc trang phục truyền thống; tổ chức dâng hương tại các di tích lịch sử; trồng cây lưu niệm… Qua đó, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, vừa xây dựng nếp sống văn minh, tiến bộ, phù hợp với điều kiện phát triển hiện nay.

Trong việc tang, việc thực hiện nếp sống văn minh đã có chuyển biến rõ nét, thể hiện rõ vai trò của cộng đồng và tinh thần tương thân, tương ái trong Nhân dân. 100% thôn, tổ dân phố thành lập ban tổ chức lễ tang, trực tiếp hỗ trợ các gia đình tổ chức lễ tang chu đáo, tiết kiệm, đúng quy định. Thời gian tổ chức lễ tang được rút ngắn, không quá 48 giờ, phù hợp với điều kiện thực tế và phong tục, tập quán dân tộc, địa phương. Các hủ tục như tổ chức lễ tang kéo dài, rải vàng mã trên đường đưa tang, sử dụng nhiều vòng hoa, bức trướng từng bước được hạn chế; việc ăn uống trong lễ tang chủ yếu gọn nhẹ trong phạm vi gia đình, dòng họ; tỷ lệ hỏa táng ngày càng tăng; việc chôn cất được thực hiện đúng nơi quy định, đảm bảo vệ sinh môi trường. Những chuyển biến này không chỉ góp phần giảm chi phí cho người dân mà còn phù hợp với xu hướng văn minh, hiện đại.

Trong tổ chức lễ hội, các địa phương cơ bản thực hiện đúng quy định, đảm bảo trang trọng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Nhiều lễ hội truyền thống được phục dựng, tổ chức hiệu quả như lễ hội Gầu Tào, lễ hội Lồng Tồng, lễ mừng cơm mới… cùng với các hoạt động văn hóa dân gian như bắn nỏ, tung còn, đi cà kheo… thu hút đông đảo Nhân dân và du khách tham gia. Quy mô và nội dung phần hội được mở rộng, đa dạng, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, vừa góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Hoạt động tại các cơ sở tín ngưỡng từng bước đi vào nền nếp, hạn chế các biểu hiện mê tín dị đoan.

Trong sinh hoạt hằng ngày, việc cúng, giỗ được tổ chức gọn nhẹ; các tập quán lạc hậu dần được loại bỏ; người dân từng bước hình thành lối sống khoa học, vệ sinh, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe. Những chuyển biến này góp phần nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân.

Phát huy vai trò của cộng đồng và các mô hình hiệu quả

Một trong những yếu tố quan trọng là việc phát huy vai trò của cộng đồng, đặc biệt là già làng, trưởng bản, người có uy tín, nghệ nhân dân gian. Thông qua các hội nghị, tọa đàm, các nội dung về xóa bỏ hủ tục được đưa vào hương ước, quy ước thôn, tổ dân phố và được Nhân dân thống nhất thực hiện. Nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo đã được triển khai hiệu quả như: “Thôn không có hủ tục trong việc cưới, việc tang”, “Gia đình văn hóa - hạt nhân xóa bỏ hủ tục”, “Đám cưới văn minh không thuốc lá”, “Thôn không tảo hôn”, “Dòng họ tự quản”. Những mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả thiết thực mà còn có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, góp phần thay đổi nhận thức, hành vi của Nhân dân.

Đoàn công tác của tỉnh thăm mô hình làng nghề truyền thống tại xã Lũng Phìn

Những khó khăn, thách thức đặt ra

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số tồn tại, hạn chế: Ở một số địa phương, công tác lãnh đạo, chỉ đạo chưa thực sự quyết liệt; việc cụ thể hóa các chương trình, kế hoạch còn chung chung, thiếu giải pháp cụ thể. Công tác tuyên truyền, vận động ở cơ sở còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Một bộ phận cán bộ, đảng viên và người dân vẫn còn tư tưởng bảo thủ, chưa nhận thức đầy đủ về tác hại của hủ tục đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống gia đình. Một số hủ tục trong cưới hỏi, tang ma, lễ hội vẫn còn tồn tại, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số như tảo hôn, thách cưới cao, tổ chức lễ tang kéo dài, sử dụng nhiều vòng hoa, bức trướng, vàng mã… Nguyên nhân của những hạn chế trên chủ yếu do công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số nơi chưa sâu sát; sự phối hợp giữa các lực lượng chưa chặt chẽ; đời sống kinh tế của một bộ phận Nhân dân còn khó khăn; các hủ tục đã tồn tại lâu đời nên việc thay đổi cần có thời gian và giải pháp phù hợp.

Tiếp tục tạo chuyển biến mạnh mẽ trong giai đoạn mới

Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, việc tiếp tục đẩy mạnh xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Để đạt được mục tiêu đó, cần tiếp tục nâng cao vai trò lãnh đạo của các cấp ủy đảng, phát huy trách nhiệm người đứng đầu; đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, vận động, phù hợp với từng đối tượng, từng địa bàn. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; kịp thời biểu dương, nhân rộng các mô hình hiệu quả, cách làm hay. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, người có uy tín trong cộng đồng; gắn việc xóa bỏ hủ tục với phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, phát triển du lịch cộng đồng…

Có thể khẳng định, những kết quả đạt được trong thời gian qua là tiền đề quan trọng để tỉnh Tuyên Quang tiếp tục phát huy, nhân rộng, tạo sự chuyển biến sâu sắc hơn nữa trong nhận thức và hành động của toàn xã hội, hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong thời kỳ mới.

Theo https://btgdv.tuyenquang.gov.vn/tin/mat-tran-va-doan-the-nhan-dan/chuyen-bien-trong-xoa-bo-hu-tuc-phong-tuc-tap-quan-lac-hau-xay-dung-nep-song